CEMRE DÜŞME OLAYI NEDİR?

Değerli okurlar, cemre sözcüğü kıştan bahara geçiş sırasında sık sık sohbetlerde

gündeme gelmektedir. Ama bu konu ile ilgili bazı sohbetlerde kulak misafiri oldum ve şunu

gördüm ki, vatandaşların büyük kısmı konu hakkında fazla bilgi sahibi değiller. Bu yüzden

bende sıradan bir aydın olarak ve bilenlerin bilmeyenlere borçlu olduğunu kabul ettiğim için,

bu konuyu meraklılarına bir kez daha taşıma ihtiyacı duydum.

Öncelikle cemrenin en kısa ile başlayalım: Halkımızın arasında yaygın

olarak baharın müjdecisi olarak bilinen sıcaklığın artması olayına CEMRE denir.

Böylece cemre, havanın aşağıdan değil de sanki yukarıdan aşağıya doğru ısındığını ifade eder.

Meteorolojik folklorumuzdaki önemli yeri ve küresel ısınmada havanın ısınması konusunun

önemi nedeniyle cemre kısaca ele alınmıştır.

Öncelikle sanıldığı ve cemrenin açıklandığı gibi güneş ışınları atmosferimizi doğrudan

ısıtmaz. Yer yüzeyi, güneş ışınlarını yutarak önce kendi ısınır, sonra atmosferi ısıtır. Açık bir

günde, atmosferin alt tabakasından geçen güneş enerjisi, yer yüzeyi tarafından yutulur ve

dolayısıyla yer yüzeyi ısınır. Yüzeydeki hava ısındıkça, yüksekteki havadan daha az yoğun

hale gelir. Isınan hava yükselir ve daha soğuk olan hava çöker. Yükselen hava, genişler ve

soğur. Su buharı, bulut damlacıkları şeklinde yoğunlaşarak, hal değişim ısısından dolayı,

havanın ısınmasını sağlar. Bu sırada dünya karbondioksit ve su buharı tarafından yutulup

tekrar yayınlanan, kızılaltı ışınları yayınlar. Gazların yoğunluğu, dünya yüzeyinde daha az

olduğundan, yutma işleminin büyük bir kısmı, yüzeye yakın katmanlarda gerçekleşir.

Dolayısıyla, atmosferin alt tabakaları aşağıdan yukarıya doğru ısıtılmış olur.

Ayrıca cemre sözcüğü Arapça bir kelimedir. Ateş, kor, köz manalarına gelir yani

sıcaklık demektir. Diğer bir anlamı ise, Müslümanların hac sırasında Mina vadisinde attığı

taşlardan meydana gelen yığındır. Birde divan şairlerinin, cemre zamanlarında baharın

gelmesi dolayısıyla, önemli kişilere yazdıkları övgü şiirleri de CEMREVİYE olarak bilinir.

Meteorolojik bir olay olarak bilinen cemre ise takvimlerde ilkbahardan önce birer hafta

aralıkla havaya, suya ve toprağa düştüğü inanılan ısıtıcı güç veya sıcaklık yükselmesi olarak

tanımlanır. Ayrıca Türk ve Altay halk kültüründe ve mitolojisinde İMRE (İmere veya Emire) adı

verilen cinin neden olduğuna inanılır. İlkbaharda görünüp titrek ışıklar saçarak göğe yükselir. Sonra

buzların üzerine düşerek onları eritir. Oradan da yere girer. Bundan sonra ısınmış topraktan buhar

yükselir. Emire baharın gelişini temsil eder. Bulgarlarda ZEMİRE olarak yer alır.

Bazı kaynaklara göre, cemre sözcüğüyle adlandırılan sayılı günlerin, takvim

klimatolojisine nasıl girdiği bilinmiyor. Bu takvimi incelersek şu sonuca varıyoruz; Eskiler

seneyi Kasım (kış) ve Hızır (yaz) olmak üzere ikiye ayırtmışlardır. Kasım 180, Hızır 186

gün sürermiş. Kasım(kış) günleri 8 Kasım’da başlar,5 Mayısta biter, Hızır(yaz) 6 Mayıs

başlar. Kasımın 46 (kırkaltında), 40 gün anlamına gelen erbain, 86 (seksenaltısında) elli gün

anlamına gelen hamsin girer ve böylece kışın en soğuk zamanları sayılan 90 (doksangün)

geçmiş olurmuş. Bu takvime göre, yedişer gün arayla Kasımın 105’inde (19 -20 ŞUBAT)

BİRİNCİ CEMRE HAVAYA; 112’inde (26-27 ŞUBAT) İKİNCİ CEMRE SUYA; 119’unda

(5-6 MART, ŞUBATIN 29 ÇEKTİĞİ DÖRT SENEDE BİR 5 MART’TA) ÜÇÜNCÜ

CEMRE TOPRAĞA DÜŞER. Buna göre havanın, sonra suyun, sonra da yerin ısındığı kabul

edilirmiş.

BU NEDENLE İLKİNE “CEMRE –ÜL – MA,”

İKİNCİYE “ CEMRE-ÜL-HAVA”,

ÜÇÜNCÜYE DE “CEMRE-ÜT-TÜRAB” denilmiş.

Cemre olayı hakkında birbirinden farklı birçok açıklama mevcuttur. Bunun yanı sıra,

incelenen bütün kaynaklardan, cemre ifadesinin çok eski zamanlardan beri kullanıldığını

görüyoruz. Ancak, cemrelerin düşme tarihleri hakkındaki bilgiler kaynaklara göre değişiyor,

bu da cemrelerin tarihlerinin tam olarak bilinmediğini ortaya koyuyor.

Kıymetli okurlar, yüzünüzden gülümseme, yüreğinizde mutluluk, bedeninizden

sağlık eksik olmasın.

Adnan GÜLLÜ

Tarih Araştırmacısı

Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.